İngiltere'nin Eylül 2026'da Kenya'da düzenlemeyi planladığı askeri eğitim tatbikatını iptal etmesi, iki ülke arasındaki onlarca yıllık savunma iş birliğinde yaşanan hukuki ve siyasi anlaşmazlıkları yeniden gündeme taşıdı.

Krizin merkezinde ise İngiliz askerlerinin Kenya'daki hukuki statüsü ve hesap verebilirliği bulunuyor.
Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı, Kenya'da Eylül ayında yapılması planlanan ortak askeri eğitim tatbikatının, iki ülke arasındaki savunma düzenlemelerine ilişkin anlaşmazlıklar ve gerekli resmi onayların alınamaması nedeniyle iptal edildiğini açıkladı.
Karar, İngiltere ile Kenya arasındaki uzun yıllara dayanan savunma ortaklığında önemli bir gerilime işaret ederken, taraflar arasındaki müzakerelerin de yeniden hız kazanması bekleniyor.

ANLAŞMAZLIĞIN MERKEZİNDE HUKUK VAR
Krizin temelini, İngiltere ile Kenya arasındaki Savunma İş Birliği Anlaşması oluşturuyor. Söz konusu anlaşma, ortak askeri eğitim faaliyetleri, soruşturma süreçleri ve Kenya'da görev yapan İngiliz askerleri üzerindeki yargı yetkisini düzenliyor.
Taraflar arasındaki görüş ayrılığı ise özellikle İngiliz askerlerinin Kenya'da işledikleri iddia edilen suçlarda hangi ülkenin yargı yetkisine sahip olacağı ve hesap verebilirlik mekanizmalarının nasıl işletileceği konusunda yoğunlaşıyor.

BATUK YENİDEN TARTIŞMA KONUSU
Anlaşmazlık, İngiliz Ordusu Eğitim Birimi Kenya (BATUK) üzerindeki tartışmaları da yeniden gündeme getirdi.
Kenya'nın Nanyuki kenti yakınlarında faaliyet gösteren BATUK, uzun yıllardır İngiliz ordusunun Afrika'daki en önemli eğitim merkezlerinden biri olarak hizmet veriyor. Tesiste İngiliz ve Kenyalı askerler ortak tatbikatlar gerçekleştirirken, İngiliz birlikleri geniş eğitim alanlarından yararlanıyor.
Ancak İngiliz askerlerinin ülkedeki varlığı, yabancı askeri personelin hukuki statüsü ve denetimi konusunda uzun süredir kamuoyunda tartışmalara neden oluyor.

KENYA HESAP VERİLMESİNİ İSTİYOR
Kenya Parlamentosu'nda Savunma İş Birliği Anlaşması görüşülürken milletvekilleri, mevcut düzenlemelerin İngiliz askerlerinin olası suçlarda yeterince hesap vermesini sağlayıp sağlamadığı konusunda endişelerini dile getirdi.
Parlamentonun değerlendirmesinde, özellikle BATUK faaliyetleri kapsamında gündeme gelen insan hakları ihlali iddiaları nedeniyle daha güçlü ve açık hesap verebilirlik mekanizmalarına ihtiyaç duyulduğu vurgulandı.
Kenyalı yetkililer, güvenlik alanındaki iş birliğini sürdürmek istediklerini belirtirken, yabancı askeri personelin faaliyetlerinin ülke yasalarına uygun şekilde denetlenmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı ise Kenya ile savunma ilişkilerinin karşılıklı saygı ve ortak çıkarlara dayandığını belirtti.
Bakanlık açıklamasında, "Kenya ile yürüttüğümüz savunma ortaklığına büyük değer veriyoruz." denildi.
Açıklamada ayrıca, İngiltere'nin Kenya'daki askeri varlığıyla bağlantılı olarak geçmişte ve son dönemde yaşanan sorunlardan üzüntü duyulduğu ifade edilirken, iki ülke arasındaki ortak eğitim faaliyetlerinin bölgesel güvenlik açısından önemini koruduğu vurgulandı.

DOĞU AFRİKA’DAKİ ORTAKLIK SINANIYOR
Uzmanlara göre yaşanan kriz, yalnızca iki ülke arasındaki bir hukuki anlaşmazlık olmanın ötesinde, yabancı askeri güçlerin ev sahibi ülkelerdeki faaliyetlerine ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası niteliği taşıyor.
Kenya açısından öncelik, ülkede görev yapan yabancı askerlerin açık hukuki kurallara tabi olması ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesi olarak görülüyor.
İngiltere açısından ise Kenya, Doğu Afrika'daki en önemli savunma ortaklarından biri olmayı sürdürüyor. Ülke, İngiliz ordusunun uzun yıllardır eğitim faaliyetleri yürüttüğü stratejik merkezlerden biri olarak öne çıkıyor.

GÖZLER YENİ MÜZAKERELERDE
Uzmanlar, tatbikatın iptal edilmesinin İngiltere-Kenya askeri ortaklığının sona erdiği anlamına gelmediğini, ancak gelecekteki savunma anlaşmalarının hukuki ve siyasi açıdan çok daha ayrıntılı biçimde müzakere edileceğini değerlendiriyor.
Londra ile Nairobi'nin önündeki en önemli gündem maddesi ise iki ülke arasındaki köklü savunma iş birliğini korurken, hukuki yetki ve hesap verebilirlik konusundaki anlaşmazlıkları giderecek yeni bir uzlaşı zemini oluşturmak olacak. Aksi halde İngiltere'nin Kenya'daki gelecekteki askeri eğitim faaliyetlerinin belirsizlikle karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.